خلاصه آنکه وارد کتاب فروشی علویون شدم و پرسیدم: کتاب «الکلام یجرّ الکلام» را دارید؟ آقای علویون با شگفتی تمام، کمی مرا نگاه کرد. لابد به یک نوجوان ۱۲ ساله نمی آمد که سراغ چنین کتاب کمیاب و نه چندان رایجی را بگیرد. برای آنکه مطمئن شود پرسید: چه کتابی؟ گفتم: الکلام یجرّ الکلام. پرسید: برای چه این کتاب را می خواهی پسرم؟ گفتم: خوب می خواهم بخوانم دیگر! پرسید: مطمئنی می خواهی بخوانی؟ از چشمان آقای علویون که آن روزها بالای ۶۰ سال داشت فهمیدم که ذوق زده شده و بسیار شادمان است که کتاب یکی از علمای بزرگ زنجان را قرار است یک نوجوان ۱۲ ساله بخرد و بخواند! با اشتیاق تمام، یکی از قفسه ها را نشانم داد و گفت که همان کتاب آبی رنگ را دربیاور. فقط یک جلد از این کتاب مانده بود و چون مشتری نداشته نه تجدید چاپ شده بود و نه در کتاب فروشی های دیگر شهر پیدا می شد. البته کتاب در سال ۶۸ تجدید چاپ شده بود ولی تا سال ۷۲ که من نامش را در یکی از کتاب های مربوط به تاریخ حوزه علمیه زنجان دیدم و به دنبال خریدش رفتم، کمیاب شده بود. هرچند مشتری آن هم کسانی بودند که هنوز هم اشتیاقی به خواندن کتاب های تاریخی داشتند و کم و بیش به کتاب های مربوطه آشنا بودند.

آیت الله سید احمد حسینی زنجانی در اواخر عمر

کتاب «الکلام یجرّ الکلام» از تألیفات مرحوم آیت الله العظمی سید احمد زنجانی پدر بزرگوار آیت الله العظمی سید موسی شبیری زنجانی است که در اواخر حکومت رضاشاه (سال ۱۳۵۶ قمری) به زبان فارسی نوشته شده است. این در حالی است که هنوز هم نوشتن کتاب به زبان فارسی برای استادان با سابقه حوزه چندان رایج نیست. به ویژه آنکه موضوع کتاب هم بیان مباحث متنوعی چون تاریخ، جغرافی، کلام و … در قالب داستان و لطیفه باشد. مرحوم آیت الله سید احمد زنجانی هنگام تألیف این کتاب، بیش از ۵۰ سال سن داشته و حدود سه دهه در حوزه های علمیه زنجان و قم، سطوح مختلف حوزوی را تدریس کرده بود.

نام این کتاب همان جمله متداول عربی «الکلامُ یَجُرُّ الکلام» است و به زبان عامیانه ما یعنی: حرف، حرف می آورد. مبنای کتاب نیز همین است و از ماجرایی و سخنی به ماجرا و سخن دیگری گریز زده شده و در نتیجه، مجموعه متنوعی از آموزه های تاریخی، ادبی، سیاسی، فرهنگی، فکری و … به خواننده منتقل شده است. حتما همه شما نیز تجربه چنین گپ ها و جلسات دوستانه ای را داشته اید که از هر دری سخنی می رود. پیشتر درباره گعده نوشته بودم و به نظر می رسد که مرحوم زنجانی سعی کرده به نوعی، تجربه خلق یک «گعده مکتوب» را محک بزند.

مرحوم آیت الله زنجانی در مقدمه کتاب آورده است: « أمالی مرحوم سید مرتضی علم الهدی راهنمای نگارنده شد که رشته تألیفی در تحت عنوان (الکلام یجرالکلام) به دست گیرم. چون در آنجا دیدم که از یک مطلب به مناسبتی به مطلب دیگر منتقل گردیده و از آن نیز به دیگری. از اینجا بنده خیال کردم که اگر رشته مطالب و قضایای گوناگون به همین وتیره کشیده شود تا به هر جا که برسد چگونه می شود؟ آیا به جایی منتهی می شود یا نه؟ روی همین خیال قلم برداشتم …»

نگاهی به سرفصل های کتاب نیز نشان دهنده ذهن جوّال و معلومات متنوع این فقیه بزرگ معاصر است:

«قتل ملخ در عراق، در اروپا خرچنگ می خورند، اختلاف طبایع در مأکولات، ضرر تریاک، عادت به دود بدترین عادت است، دفع وسوسه به مبنای علمی، اتابک و عشق او، نکته حد زنا، جعفر برمکی، تیمورتاش وزیر دربار، جنگ بین الملل، انگلیس در عراق، آتاترک، آخوند و ملا، فیض امام غائب، وجه اختلاف مجتهدین، خدمت روحانی مجانی است، اشعار ایرج میرزا، نوادر طبیعت، تجزیه و انشعاب علم طب، بحث با وهابیه، اعتدال اسلام، اصلاحات مشروطه، جنگ حیدری و نعمتی، امیرکبیر، حفر کانال سوئز، زهد، طوفان در ژاپون، شبیه مسجدالحرام و کربلا در هند، ارسطو، خودکشی، برده فروشی و…»

امام خمینی و آیت الله سید احمد زنجانی

اینها نمونه هایی از صدها مطلبی است که آیت الله سید احمد زنجانی در این کتاب دو جلدی (مجموعاً ۵۴۴ صفحه) آورده است. یکی از نکات جالب این کتاب، ذکر نام امام خمینی در صفحه ۱۹ جلد اول است. نویسنده ضمن بیان مطالبی درباره مرض وسواس، آورده است: «آقای حاج آقا روح الله خمینی از یکی از اعاظم نقل کرد که فرمود شخصی از اهل وسوسه با این که چند لباس روی هم پوشیده بود یک دفعه خیال کرد که از خارج، ترشحی به لباس او برخورد و از لباس ها هم سرایت کرده به تن او رسیده، پس لخت شده هم لباس های تنش را به آب ریخت و هم خود توی آب رفت …»

این کتاب در زمانی نوشته شده که امام خمینی ۳۶ سال داشته و از استادان جوان حوزه قم بوده است. یعنی مشابه جایگاهی که اکنون نوه اش حجة الاسلام و المسلمین حاج حسن آقا خمینی در ۳۸ سالگی دارد. نحوه ذکر نام امام در این کتاب نشان می دهد که امام از شهرت نسبی خوبی در قم برخوردار بوده و نویسنده نیازی ندیده که امام را معرفی کند. همچنین این مطلب، شاهد خوبی بر دوستی نزدیک و دیرینه امام و مرحوم آیت الله زنجانی است. هرچند امام خمینی بسیار بیش از حد معمول به آیت الله سید احمد زنجانی احترام می گذاشته است. آنگونه که آیت الله العظمی شبیری زنجانی نقل کرده اند، امام به برخی طلاب گفته بود: «در عدالت آقای زنجانی شک و تردیدی نیست، در باب عصمت او باید بحث و کاوش کرد.» (کتاب سلطنت علم و دولت فقر،نوشته علی ابوالحسنی، جلد اول، ص ۶۱۷)

درباره شرح حال مرحوم آیت الله سید احمد زنجانی پیشتر نیز نوشته بودم. وی پس از درگذشت مرحوم آیت الله العظمی بروجردی به عنوان یکی از ۹ عالم بزرگ حوزه قم مطرح شد و اگرچه خود هیچ گاه به وادی مرجعیت نزدیک نگشت، اما جایگاه علمی و عملی وی مورد پذیرش مراجع بزرگ شیعه بود. نام در بیانیه ۹ نفره مراجع قم علیه دولت وقت به چشم می خورد. همچنین جلسه مهم و تاریخی علمای قم در پی واقعه خونین ۱۵ خرداد در منزل وی تشکیل شد. با وجود آنکه وی و پدرش از شاگردان و ارادتمندان مرحوم آخوند ملا قربانعلی زنجانی (مشهور به حجة الاسلام) از رهبران برجسته دینی مخالف مشروطه بودند با این حال، وی در کتاب «الکلام یجر الکلام» لحن موافقت آمیزی نسبت به مشروطه دارد و در عین حال نیز، احترام مرحوم حجة الاسلام را کاملا مراعات کرده است.

وصف آیت الله سید احمد زنجانی از دوره استبداد صغیر خواندنی است:

«دوره سلطنت محمد علی شاه دوره تلخ و ناگواری بود که مردم با تلخکامی و نگرانی گذرانیدند. چون سلطنت استبدادی از قدرت افتاده و سلطنت مشروطه نیز رسمیت نیافته بود. نه تکلیف دولتیان معلوم بود و نه حدود مداخلات ملت معین بود. در نتیجه مردم نوعاً مبتلا به جنگ خانوادگی گردیدند. هیچ مجلسی منعقد نمی شود مگر اینکه پای مشروطیت و استبداد به میان می آمد و یک خانواده با هم این بحث و جدال را داشتند. خیلی اتفاق می افتاد که از این قیل و قال ها جنگ و جدالی و از آن جنگ و جدال ها قتل و قتالی زائیده می شد. اگر این مذاکرات از اشخاص منورالفکر روی صلاح صادر می شد سعادت این آب و خاک بود و لکن غالباً مصدر این مذاکرات، اشخاص نادان  بی اطلاع بود.» (الکلام یجر الکلام، ج۱، ص ۱۱۶)

نماز جماعت آیت الله العظمی سید موسی شبیری زنجانی در مدرسه فیضیه قم، دهه ۶۰ شمسی

مرحوم آیت الله زنجانی که در عین شوخ طبعی، خوش مشربی و بذله گویی، از الگوهای برجسته اخلاقی طلاب دهه های بیست، سی و چهل شمسی به شمار می رفت، سال ها در مدرسه فیضیه امام جماعت طلبه ها و روحانیون قم بود و امام خمینی نیز همواره در نماز جماعت وی شرکت می کرد. پس از وی نیز حدود ۳۷ سال است فرزند گرانقدرش آیت الله العظمی شبیری زنجانی به اقامه نماز جماعت در مدرسه فیضیه و حرم مطهر می پردازد. تواضع و فروتنی ذاتی این پدر و پسر سبب شده که بسیاری از زوایای علمی و عملی این بیت اثرگذار و تاریخ ساز پنهان بماند. امیدوارم شاهد تجدید چاپ کتاب خواندنی «الکلام یجرّ الکلام» با مقدمه و توضیحات آیت الله العظمی شبیری باشیم. این کتاب بی شک از منابع دست اول تاریخ معاصر است و محتوای آن می تواند کمک بزرگی به شناخت برخی زوایای تاریک تاریخ معاصر ایران و به ویژه تاریخ روحانیت شیعه باشد.

وقتی نام حوزه علمیه را می شنوی، بیشتر یاد حجره های تنگ و تاریک مدرسه فیضیه می افتی. حجره هایی که قدمت بیش از یک قرن دارند و رنگ تغییر را به خود برنتافته اند. آدم های درون حوزه، اما مثل دیوارها نیستند، تغییر می کنند. حالا دیگر عصر جدیدی است و باید به روز بود و الا نمی توان بر دیوار زندگی ماند!

سید مرتضی ابطحی: سابقه ارتباط الکترونیک و حضور مراجع در فضای مجازی، به بیش از یک دهه پیش باز می گردد. آیت الله العظمی سیستانی(از مراجع تقلید در نجف) برای اولین بار  اینترنت را در دهه ۷۰ به قم آورد و پس از آن استفاده طلبه ها از اینترنت روز به روز بیشتر گردید. مرحوم آیت الله العظمی منتظری اولین مرجعی بود که در قم اقدام به راه اندازی سایت اطلاع رسانی کرد. دیگر مراجع نیز رفته رفته روی نت آمدند و در زمان کوتاهی توانستند ارتباط خوب و به هنگامی را با این رسانه جدید برقرار سازند. کارکرد اصلی سایت های مراجع تبلیغ دینی است. در راستای همین هدف، درسایت مراجع بخشی به انتشار کتب و مقالات اسلامی پرداخته است. در کنار آن، رساله توضیح المسائل مرجع، مناسک حج(احکام مربوط به حج) و استفتائات دینی، که سوالات دینی در آن مطرح می شود از بخش های ثابت این سایت ها هستند. مراجعان می توانند سؤالات شرعی خود را از طریق سایت یا ایمیل ارسال کنند. البته در بیشتر موارد، پاسخ استفتائات شرعی با تأخیرهای چشم گیری ارسال می شود. آیت الله صانعی، اولین مرجعی بود که در سایت خود بخش «پاسخگویی آنلاین» را راه اندازی نمود. این ابتکار مورد توجه مراکز حوزوی قرار گرفت و امروز  سایت پاسخگو به صورت تخصصی به این کار می پردازد.

حرفه ای ترین سایت مراجع، پایگاه اطلاع آیت الله خامنه ای می باشد. علاوه بر بخش هایی چون زندگی نامه، استفتائات، پیام ها و اخبار که در معمول سایت های مراجع به چشم می خورد بخش هایی چون پادکست، نماهنگ، پوستر،حاشیه دیدارها و پرونده به صورت منحصر به فرد در سایت ایشان وجود دارد. گرافیک حرفه ای سایت، از دیگر مسائلی است که جلب توجه می کند. اطلاع رسانی خبری در سایت مراجع چندی است پر رنگ تر از گذشته شده است. از این منظر سایت یک مرجع، بنگاه خبری وی است که اخبار را بدون واسطه در اخیتار مخاطب قرار می دهد. بخش هایی چون: «دیدار ها، پیام ها، نامه ها، مصاحبه ها، دیدگاه ها و در کلام دیگران» از بخش هایی است که به نوعی در اطلاع رسانی خبری کارامد به نظر می رسد. در کنار اخبار، عکس های خبری و پرتره، فیلم و صوت نیز در بیشتر این سایت ها ارائه شده است. استفاده از پیامک برای خبر رسانی و یا پاسخگویی به سؤالات شرعی نیز چندی است مرسوم شده است. سایت آیت الله منتظری از پیشگامان خبرسازی در فضای مجازی به شمار می رود. انتشار کتاب خاطرات آیت الله، به صورت اینترنتی یکی از نقاط عطف در تاریخ نفوذ اینتنرت در کشور به شمار می رود. در فاصله ای کوتاه درهمه اخبار گشت که کتاب خاطرات را می شود از اینترنت دانلود کرد.

استفاده از زبان های مختلف مانند فارسی، انگلیسی،عربی، آذری و اردو موجب شده است فضای بازی برای ارتباط با مخاطب فراهم آورده شود. بانکداری الکترونیک هم چندی است که به این سایت ها راه پیدا کرده است. در سایت آیت الله مکارم شیرازی مقلدین آیت الله می توانند وجوهات خود را تحت عناوین «تبرعات و امور خیریه، رد مظالم و صدقه، کفارات، نماز و روزه استیجاری، خمس، محاسبه خمس و محاسبه زکات» به صورت آنلاین پرداخت نمایند. بخشی از سایت مراجع به ارائه بیوگرافی مرجع پرداخته اند. ساختار شکنانه ترین زندگینامه ارائه شده در سایت مراجع، مربوط به آیت الله وحید خراسانی است:«جز قصور و تقصیر چیزی ندارم.»

در کنار منظر فقهی، گهگاه مسائل دیگری که از نگاه یک مرجع مهم و برجسته بوده است در سایت او نیز بیشتر مورد توجه قرار گرفته است. توصیه های اخلاقی، عرفانی، حدیث های آموزنده و یا تفسیر قرآن از جمله این مسائل به شمار می رود. سایت آیت الله صافی گلپایگانی بخش هایی با عنوان مباحث معرفتی و بر بال دعا دارد. آیت الله وحید خراسانی دروس تفسیر خود را در فرمت های مختلف تصویری و صوتی روی اینترنت می گذارد. آیت الله سبحانی در وبسایت خود علاوه بر فقه و اصول به تاریخ، رجال و عقاید نیز پرداخته است. آیت الله جوادی آملی هم به تفسیر اهمیت دو چندان داده است. آیت الله مظاهری هم دروس اخلاق خود را در سایت مورد توجه بیشتر قرار داده است. آیت الله صانعی در سایت خود بخش هایی را با عنوان خبرنگاران، حقوق زنان و استخاره آورده است. بخش خبرنگاران تنها به نظرات خبرنگاران خارجی اکتفا کرده و نامی از خبرنگاران داخلی به چشم نمی خورد. حضرات آیات امام خمینی، میرزا جواد تبریزی، فاضل لنکرانی و بهجت اگر چه از دنیا رفتند، اما سایت اطلاع رسانی شان هنوز در دسترس است.

آقازاده ها در شبکه های اجتماعی

اگر مراجع تقلید در سایت های خود اطلاع رسانی می کنند، شبکه های اجتماعی دور از چشم آقازاده ها نمانده است. امروز با یک جستجوی ساده در شبکه اجتماعی فیس بوک به آقازاده هایی می رسیم که علیرغم تمام محدودیت های اعمال شده، در این سایت فعال هستند. حجت الاسلام و المسلمین حاج سید حسن خمینی نوه امام خمینی به همراه همسرش ندا موسوی بجنوردی (فرزند آیت الله موسوی بجنوردی) و فرزندانش نرگس و احمد خمینی در این بین قرار دارند. زهرا ربانی املشی (فرزند مرحوم آیت الله ربانی املشی و عروس مرحوم آیت الله العظمی منتظری) و برادرش به همراه فرزندانش ناصر،حامد، محمد علی، هاجر، محمد مهدی و محمد صادق منتظری نیز در این شبکه فعالند. میثم و زینب هاشمی(فرزندان حجت الاسلام و المسلمین سید هادی هاشمی داماد آیت الله منتظری)، دیگر نوادگان آیت الله منتظری هستند که در این شبکه اجتماعی فعالیت می کنند. فرزند آیت الله بیات زنجانی، محسن بیات نیز در این شبکه فعال است. علاوه بر آن صادق طباطبایی فرزند مرحوم آیت الله سلطانی طباطبایی نیز در این شبکه فعال هستند. تصاویر منتشر نشده و اطلاعات دست اولی را می توان در این صفحات به دست آورد.

مدیریت آنلاین

جامعه مدرسین حوزه علمیه قم اگر چه سایت خاص خود را دارد اما این سایت به خاطر ضعف نرم افزاری، طراحی و به روز نبودن، عملا مورد استفاده چندانی قرار نمی گیرد. در مقابل سایت معاونت آموزش حوزه قم از سایت های مرجع برای امور آموزشی طلاب به شمار می رود. ثبت نام امتحانات، تاریخ و محل آزمون های حوزه و ریز نمرات به همراه اخبار و اطلاعات مرتبط با حوزه آموزش، در این سامانه اطلاع رسانی ارائه می شود. مرکز مطالعات دینی خواهران حوزه علمیه موسوم به جامعة الزهرا نیز سایتی دارد که علاوه بر اطلاع رسانی در زمینه تحصیل خواهران در علوم دینی، وظیه ارتباط آموزشی طلاب و مدیریت را نیز بر عهده دارد و دختران طلبه از طریق این سایت انتخاب واحد می کنند. دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم از دیگر مراکز حوزوی است که توجه خاصی به اینترنت نشان داده است. سایت های دانشگاه باقرالعلوم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، گروه مطالعات اسلام و غرب، بانک مقالات قرآنی، سایت پاسخگو، جواب، ای پرسش و… از جمله زیر مجموعه های مجازی این مرکز به شمار می رود. شبکه اطلاع رسانی اجتهاد از زیر مجموعه های این دفتر هم به طور تخصصی مسأله اجتهاد را در مذاهب شیعه امامیه، شافعی، حنفی، مالکی، حنبلی، زیدی، اباضی و ظاهری بررسی می کند.

خبرگزاری های حوزوی

در حال حاضر دو پایگاه اطلاع رسانی خبری به صورت فعال تمام اخبار حوزه را مخابره می کنند: حوزه نیوز و رسا نیوز. حوزه نیوز بیشتر وجهه حوزوی دارد اما در خبرگزاری رسا، سیاست نیز پررنگ است و خبرهای خارج حوزه نیز مورد توجه قرار می گیرد. بصیرت نیوز هم به صورت تخصصی اخبار علما و حوزه مشهد را پوشش می دهد. خبرگزاری  آینده روشن نیز در زمره خبرگزاری های حوزوی قرار دارد. آن گونه که در این سایت آمده است:« این پایگاه خبری، بیش و کم با رویکرد به موضوع هایی هم چون آینده جهانی، موعود، مهدویت و دغدغه هایی هم چون عدالت گستری، مهرورزی، ظلم ستیزی و … پا بر زمین خبرگزاران نهاده است. » در کنار این سایت های خبری، سایت طلبه بلاگ نیز به تازگی پا به عرصه خبری حوزوی گذاشته است. اگر چه تلاش طلبه بلاگ توجه بیشتر به وبلاگ طلبه ها بوده است، اما در حال حاضر به وبسایتی برای اطلاع رسانی به وبلاگ نویس های دینی تبدیل شده است.

آموزش آنلاین

سایت ارتباط شیعی از جمله سایت هایی است که در دو سطح عمومی و اختصاصی به مسائل دینی می پردازد. این سامانه اطلاع رسانی با ارائه یک مسنجر خاص خود، این امکان را فراهم آورده است تا به صورت آنلاین به سوالات دینی پاسخ گفته شود. نکته قابل توجه آن که نسخه موبایل این برنامه نیز تهیه شده و هم اکنون از طریق موبایل نیز امکان پاسخگویی ایجاد شده است. اما بخش دیگر سایت ارتباط شیعی، مدرسه فقاهت است. مدرسه فقاهت که از سال تحصیلی ۸۶-۸۷ آغاز به کار کرده است، امکان دسترسی به دروس خارج مراجع را به صورت مستقیم فراهم آورده است. درس خارج، مباحث تخصصی است که توسط اساتید ارشد حوزه ارائه می شود. علاوه بر آن آرشیو کاملی از این دروس در مدرسه فقاهت گرد آوردی شده است. در حال حاضر دروس حضرات آیات مکارم شیرازی، شبیری زنجانی، سبحانی، جوادی آملی در قم، دروس استاد آل رضی و شیخ بشیر حسین رضوی در نجف، سید محمد موسوی خلخالی در مشهد، سید محمد علی موسوی جزایری در اهواز، مظاهری در اصفهان و تهرانی در تهران بر روی این سامانه اطلاع رسانی قابل دسترسی است. در کنار این سایت، حوزه آنلاین تمام دروس حوزه تا سال دهم (پیش از درس خارج) را روی شبکه جهانی قرار داده است. حوزه علمیه تبیان نیز بخشی از پورتال تبیان است که علاوه بر متن، و صوت تمام دروس به اخبار، تاریخ حوزه، راه و رسم طلبگی و مسائلی از این دست بی توجه نبوده است.

مولدهای نرم افزار

مؤسسه نور از مؤسسات حوزوی است که به صورت تخصصی به تولید نرم افزار می پردازد. این مؤسسه که تحت اشراف آیت الله خامنه ای اداره می شود، به طور تخصصی به استفاده از فن‏آوری اطلاعات و ارتباطات برای پژوهش، آموزش و تولید نرم‏ افزارهای پژوهشی ، آموزشی، فرهنگی و تبلیغی مبادرت ورزیده است. این موسسه تا کنون تولیدات فراوانی که به طور خاص مرتبط با پژوهش در علوم دینی است تولید نموده است، موضوعاتی چون: «قرآن و حدیث، تفسیر، فقه و اصول، ادعیه و زیارات، احکام و…». این مرکز علاوه برآن در زمینه فضای مجازی نیز به صورت فعال حضور دارد و علاوه بر آن که امکان فروش محصولات خود را در فروشگاه مجازی فراهم آورده است، اقدام به راه اندازی دو سایت اندیشوران حوزه و نورمگز کرده است. اندیشوران حوزه همان طور که از نامش پیدا است، دائرة المعارفی است از حوزویانی که به نوعی دارای آثاری هستند. اما پایگاه نورمگز آنطور که در این پایگاه اطلاع رسانی آمده است، بزرگترین بانک نشریات حوزوی و علوم انسانی است و کاربران می توانند پس از عضویت در این سایت، از ۶۲۱ عنوان نشریه استفاده کنند. حوزه علمیه اصفهان هم علاوه بر پایگاه اطلاع رسانی، مرکز تحقیقات رایانه ای تأسیس کرده است و در زمینه نرم افزار نیز تولیدات فراوانی ارائه نموده است.

حوزویان روی نت

استفاده حوزه و حوزویان از شبکه جهانی، محدود به مراجع نیست. این روزها بازار اینترنت در قم داغ است و طلبه ها سعی می کنند از این ابزار ارتباطی، بهترین استفاده را ببرند. گروهی از طلبه های تحول خواه در حوزه سایتی با عنوان اسلام ناب راه اندازی کرده اند. در کنار سایت های اطلاع رسانی، مجلات الکترونیکی نیز چندی است در حوزه راه پیدا کرده است. چارقد نشریه الکترونیکی ای است که بیشتر نویسندگان آن را دختران طلبه تشکیل می دهند. نشریه الکترونیکی رسائل نیز در ظاهری جدید وارد عرصه رسانه های حوزوی شد. این سایت البته چند ماهی است متروک مانده است. در مقابل نشریه اسرا از نشریه های فعال الکترونیکی است. این نشریه زیر نظر مؤسسه اسرا وابسته آیت الله جوادی آملی تهیه می شود. با تمام این ها، سایت هایی که مربوط به حوزه و حوزویان می شود، تنها به آنچه در این گزارش مورد اشاره قرار گرفت محدود نیست و طلبه ها به دنبال تولید محتوا در اشکال جدید در فضای مجازی هستند. حوزوی هایی که بتوانند سایت می زنند و اگر دستشان به سایت نرسد، از وبلاگ نویسی دریغ نمی کنند. بیشتر طلبه ها ایمیل دارند و هر کس به فراخور دغدغه های خویش سعی می کند از این ابزار استفاده بهینه ببرد.

این نوشته در شماره ۲ ماهنامه «مدیریت ارتباطات» منتشر شد.

مدرسه فیضیه بین حرم حضرت معصومه و مدرسه دارالشفا قرار گرفته است. این دو مدرسه سابقه دیرینه ای دارند و البته مدرسه فیضیه که در جنوب مدرسه دارالشفا قرار دارد، از شهرت بیشتری برخوردار است. مدرسه دیگری نیز در اواخر دوره پهلوی از سوی مرحوم آیت الله العظمی محمد رضا گلپایگانی ساخته شد تا برای تشکیل دروس دوره سطح و خارج مورد استفاده قرار گیرد.

در عکس زیر حجة الاسلام سید علی خمینی نوه امام خمینی و کوچک ترین فرزند مرحوم سید احمد خمینی را می بینید که امروز بعد از شرکت در کلاس درسش در مدرسه آیت الله گلپایگانی عازم شرکت در کلاس درس بعدی اش در مدرسه دارالشفاست. این نوه امام خمینی آخرین سال دوره سطح را می گذراند که می شود سال دهم حوزه.

مسجد اعظم قم نیز که در سمت غربی حرم حضرت معصومه ساخته شده و به آن متصل است، از نیم قرن پیش به عنوان محل تدریس مراجع تقلید بزرگ حوزه علمیه قم مورد استفاده قرار می گیرد. این درس ها به دلیل شرکت گسترده تر طلبه ها و جایگاه ویژه مراجع تقلید، در شبستان های این مسجد برگزار می شود. کثرت طلبه های شرکت کننده در این درس ها گاهی منجر به پر شدن شبستان و نشستن طلبه ها در بیرون محل درس می شود.

مسجد اعظم قم را حدود شصت سال پیش، آیت الله العظمی بروجردی ساخت تا هم مورد استفاده زائران حرم قرار گیرد و هم دروس حوزوی در آن تشکیل شود. از آن زمان تاکنون بسیاری از مراجع و علمای مهم شیعه همچون حضرات آیات عظام بروجردی، گلپایگانی، امام خمینی، مرعشی نجفی، شریعتمداری، فاضل لنکرانی و … در شبستان های این مسجد به تدریس و گاه به اقامه نماز جماعت پرداخته اند. در عکس زیر، آیت الله العظمی سید موسی شبیری زنجانی در حال تدریس خارج فقه در شبستان دارالتلاوة مسجد اعظم قم است و عکسی از مرحوم آیت الله العظمی بروجردی نیز به مناسبت پنجاهمین سالگرد درگذشت ایشان در این شبستان نصب شده است.

سید مرتضی ابطحی: دیروز عصری رفتم درس آیت الله هاشمی شاهرودی. موضوع درس یک بحث مقدماتی بود درباره تاریخچه علم اصول فقه. آقای شاهرودی که تا همین چند ماه پیش رییس قوه قضاییه بود روزهای شنبه تا سه شنبه در قم بحث خارج اصول دارن. ایشون از شاگردان نزدیک شهید صدر هستن و شهید صدر هم یکی از اساتیدصاحب نام در  علم اصول فقه.

حدود ۳۰۰ تا ۴۰۰ نفر شاگرد حاضر بودند. محل کلاس هم مسجد محمدیه هست. مسجد محمدیه الان در گوشه سمت چپ شبستان امام خمینی حرم حضرت معصومه قرار داره. چون در حالت عادی مسجد جزء شبستان هست، برای کلاس اطراف محدوده مسجد رو با پارتیشن جدا کرده بودند. از در حرم که می خواستی بری داخل دو تا پرشیای مشکی با یک بنز راهنمایی و رانندگی و چند نفر محافظ رو دم در می دیدی که مربوط به آیت الله شاهرودی بود. چند نفر محافظ دم در ایستاده بودند و چند نفر هم در راهروی مسجد.

اما برخلاف آیت الله شاهرودی بیشتر علمای قم از پیکان برای رفت و آمد استفاده می کنند.

مثلا آیت الله شبیری زنجانی یا پیاده میاد سر درس و یا گاهی وقت ها به خاطر کهولت سن از ماشین استفاده می کنن. اونم یک پیکان بدون محافظ. عقب هم معمولا پسرشون می شینن. که البته تا دفترشون راهی نیست.

آیت الله وحید خراسانی هم با یک پیکان میان درس. معمولا با دو پسرشون میان.

آیت الله جوادی و آیت الله نوری همدانی هم پیکان سوار هستند و معمولا دو محافظ دارند.

ماشین آیت الله مکارم شیرازی سمند هست، با دو محافظ.

آیت الله یزدی هم سال ۷۸ یعنی پس از ریاست قوه قضاییه که به قم آمدند،  با پیکان به مسجد اعظم می آمدند.

آیت الله محقق داماد هم یک پیکان دارند که فکر کنم مدل ۶۰ باشه. (قابل توجه اینکه غیر از پیکان ایشون، همه پیکان های نام برده در این نوشته رنگ سفید و مدل بالا هست. ولی این پیکان منحصر به فرد رنگ نارنجی داره.)آقای محقق محافظ ندارن و فقط سرایدار دفتر ایشون رو می بره و میاره.

سید حسن آقا خمینی هم با ۲ تا پیکان سفید رنگ و معمولا ۳ یا ۴ محافظ میومدن سر درس. البته ایشون امسال با اینکه اسمشون توی لیست استادان هست، هنوز که هنوزه سر کلاس نیومدن.

از اساتید که بگذریم، روحانیون درجه بعدی بیشتر ماشین های ایرانی سوار می شن. عده ای که معتقد به ماشین داشتن نیستند. عده ای پژو ۴۰۵ و البته بعضیا ۲۰۶ خیلیا مثل بقیه مردم پراید سوار می شن و البته پیکان. پژو ۵۰۴ هم که معروف هست به پژوی آخوندی! هنوز توی قم دیده می شه

البته خیال نکنید  قانون ماشین سواری برای همه روحانیونه. هنوز هم عمامه به سر های موتور سوار توی قم هستند و این مسأله اصلا حساسیت برانگیز نیست.

——

این نوشته در:

خبر آنلاین

آینده نیوز

البرز نیوز

پارسینه

عبرت

طلبه بلاگ

کم کم طلبه هایی که سر درس میان بیشتر می شن و در این میان، طلبه های سال اولی جنب و جوش بیشتری دارن. کلاً وقتی که سال اولی هستی، احساس معنوی و درونی خاصی داری. یادش به خیر وقتی ده سال پیش توی همین روزها وارد حوزه شدم، هر روز برای نماز صبح به مسجد مرحوم آقای بهجت می رفتیم که اون روزها خیلی خلوت تر بود و آقای بهجت خیلی معروف نشده بود هنوز. آقای بهجت نماز جماعت رو خیلی دیرتر از بقیه می خوند. مثلاً نماز صبح رو نزدیکی های طلوع آفتاب می خوند. یادمه یه بار یکی از دوستان طلبه ام که جسورتر از من بود بعد نماز رفت از ایشون پرسید مگه حدیث نداریم که اگه کسی نماز مغرب رو بعد طلوع ستاره ها بخونه ملعون واقع می شه؟! آقای بهجت نگاهی به این دوستمون کرد و گفت که شما مأمور به رساله اید نه حدیث!

واقعاً جواب آقای بهجت عالی بود. اگه قرار باشه هرکسی بره احادیث رو بدون داشتن علم رجال و درایه و لغت عرب و … عمل کنه دیگه سنگ رو سنگ بند نمی شه. هر علمی مقدمات خاصی داره و فهم حدیث هم به این راحتی ها نیست. مرحوم آقای بهجت از این نکته بینی ها زیاد داشت. کم حرف می زد ولی خیلی حرفاش پرمغز بود. واقعاً جاش این روزا خیلی خالیه.

امروز هم مثل دیروز حاج حسن آقا خمینی نه برای تدریس اومد و نه سر درس آقای محقق حاضر بود. ولی پسرعمه شون آقا مسیح بروجردی سر کلاس آقای زنجانی امروز هم حضور داشت. آقای زنجانی سر درس امروز که درباره کفارات روزه هستش، اشاره ای به یکی از دیدگاه های امام خمینی در زمینه اصول فقه کرد و طبق معمول، اونو نقد کرد و نپذیرفت. آقای زنجانی وقتی از امام اسم می بره، از عبارت « مرحوم آقای خمینی» استفاده می کنه که چندان در فضای حوزه رایج نیست. البته قطعاً این به معنای بی احترامی به امام نیست. نوه های امام (آقا مسیح بروجردی، حاج حسن آقا خمینی و اخوی ایشون آقا یاسر) و فرزندان آقای خامنه ای از شاگردان قدیمی آقای زنجانی هستن. همونجور که آقای خاتمی رییس جمهور قبلی هم قبل از انقلاب شاگرد ایشون بوده و هنوزم روابط خیلی صمیمانه ای با آقای شبیری داره.

آقای شبیری زنجانی که دیروز اعلام کرده بود یکشنبه و دوشنبه رو تعطیل نمی کنه، امروز اعلام کرد که چون فردا قراره بیشتر درس های حوزه تعطیل باشه، ایشون هم درس نمی دن. با این حساب فردا به روایت اکثر مراجع تقلید می شه هشتم شوال و سالگرد تخریب قبور ائمه بقیع. همونجور که دوشنبه قبل رو هم اکثرشون اول شوال و عید فطر اعلام کردن.

سال تحصیلی جدید حوزه علمیه قم هم از امروز شروع شد و بعد سه ماه تعطیلی، مرکز شهر قم باز هم به عرصه جنب و جوش طلبه ها برای شرکت در کلاس های درس شده. ما هم طبق روال سابق در دروس حضرات آیات آقا موسی شبیری زنجانی و سید علی آقای محقق داماد شرکت کردیم. درس آقای محقق هر روز ساعت نه و ربع تا ده صبح در مدرسه دارالشفا و آقای زنجانی هم ساعت ده و ربع تا یازده هر روز در مسجد اعظم قم برگزار می شه.

حاج حسن آقای خمینی هم که از شاگردان قدیمی آقای محقق هستن، امسال هم قراره ساعت هشت و ساعت ده دو تا درس بگن، مکاسب شیخ انصاری و کفایه آخوند خراسانی. البته حاج حسن آقا امروز نه به درس آقای محقق اومد و نه سر دو تا کلاس خودشون. نمی دونم با توجه به اوضاع کنونی و انتظاراتی که از ایشون از طرف هر دو گروه متخاصم وجود داشته و داره، ایشون مثل سال های قبل به فعالیت های علمی در قم می پردازن یا محدودیت هایی برای ایشون ایجاد می شه که تا کمتر اذیت بشن.

توی درس خارج آقای زنجانی هم آقا مسیح بروجردی – نوه دختری امام – مثل سال های قبل بودن و توی فرصتی که به دلیل تأخیر آقای زنجانی پیش اومده بود، یه لحظه دیدم که دارن با گوشی همراهشون از من و مرتضی عکس می گیرن! لابد خواستن کار منو تلافی کنن که زمستون پارسال از ایشون عکس گرفته بودم و توی این وبلاگ گذاشته بودم. بعداً وقتی عکس خودشون رو توی وبلاگم دیده بودن، منو که دیدن بهم گفتن: خیلی نامردی! امروز هم نامردی منو تلافی کردن و البته من هم کم نیاوردم و از ایشون عکس گرفتم!

اگه طبق نظر اکثریت مراجع تقلید، دوشنبه رو عید فطر بدونیم، دوشنبه می شه هشتم شوال و سالگرد تخریب قبور ائمه بقیع. آقای وحید خراسانی پس فردا رو تعطیل اعلام کرده، ولی آقای زنجانی گفتن که به دلیل کثرت تعطیلات، نه فردا تعطیله و نه پس فردا. فردا بنا به تقویم رسمی کشور هشتم شواله. رفتار متفاوت آیت الله وحید خراسانی قابل درکه. آقای وحید حساسیت خاصی نسبت به اینطور مسائل داره.

همین نوشته در آینده

نوشته شده در روز شنبه چهارم مهر ۱۳۸۸ساعت ۱۶:۱

سید عبدالحسین شرف الدین در حقیقت آغازگر حرکت سیاسی و جنبش استقلال طلبانه در لبنان بود. در بخشی از زندگی سید عبد الحسین چنین می خوانیم: « انگلیس در دوره حاکمیت خود, سفیرش را به بیروت براى دیدار علما فرستاد. ولى ایشان, سفیر انگلیس را نپذیرفت. پس از اصرار زیاد دوستان, ایشان اجازه داد تا نمایندگان انگلیس به دیدارش بیایند و وقتى آنان جلوى خانه وى رسیدند, امام سید شرف الدین پنجره خانه خود را باز کرد و از آن جا در حالى که به نمایندگان دولت انگلیس نگاه مى کرد, سوره شریفه زیر را قرائت کرد: (بسم الله الرحمن الرحیم, قل یا ایها الکافرون لا اعبد ما تعبدون ولا انتم عابدون ما اعبد ولا انا عابد ما عبدتم ولا انتم عابدون ما اعبد لکم دینکم ولى دین.) بعد پنجره را بست و دَرِ خانه خود را به روى آنان نگشود. سفیر انگلیس در حالى که به همراهان خود نگاه مى کرد گفت: «امکان ندارد ما با مسلمانان بویژه شیعه بر سر یک میز بنشینیم و به آنان چیره شویم.» (۱)

شرف الدین در سال ۱۲۹۰ در کاظمین متولد شد و از هشت سالگی تحصیل دروس حوزوی خود را در جبل عامل لبنان آغاز کرد. پس از آن وی به سامرا رفت. شرف الدین در این دوره از دروس فقه و اصول شیخ حسن کربلایی (متوفی ۱۳۲۲ ق .) و شیخ باقر حیدر (متوفی ۱۳۳۳ ق .) در حوزه علمیه سامرا استفاده کرد. استاد اخلاق وی نیز آیة الله شیخ فتحعلی سلطان آبادی بود. با مرگ میرازی شیرازی حوزه سامرا از رونق سابق افتاد و طلاب سامرا به نجف کوچ کردند. شرف الدین در دوره دوم حضور خود در نجف، از درس عالمان برجسته استفاده کرد. وی علاوه بر حضور در درس شیخ محمد طه نجف (متوفی ۱۳۲۳ ق) و سید محمد کاظم طباطبایی یزدی (متوفی ۱۳۳۷ ق)، موفق شد اجازه اجتهاد خود را از دیگر اساتیدش همچون «آقا رضا همدانی،  آخوند خراسانی صاحب کفایة الاصول(متوفی ۱۳۲۹ ق)،  شیخ الشریعه اصفهانی (متوفی ۱۳۰۳ ق)، شیخ عبدالله مازندرانی (متوفی ۱۳۳۰ ق)، میرزا حسین نوری صاحب مستدرک الوسیله(متوفی ۱۳۲۰ ق) و سید اسماعیل صدر دریافت کند. (۲)

شرف الدین اگر چه در فقه و اصول مجتهد مطلق بود اما این به معنی عدم حضور وی در دیگر صحنه های فکری نبود. او در عین حضور در عرصه های تاریخ، تفسیر، عقاید و کلام، خطیب و نویسنده ای توانا به شمار می رفت. پدرش سید یوسف شرف الدین در کودکی علاوه بر آموزش های فقهی به او صرف، نحو، لغت ، معانی ، بیان ، بدیع، شعر، انشا، تاریخ آموخته بود. بلاغت و زیبایی نثر ادبی وی در کتاب هایش مورد توجه صاحب نظران قرار گرفته است.

شرف الدین به درخواست پدر، در ۳۲ سالگی به سرزمین مادری خویش، لبنان بازگشت. وی سه سال در «شحور» اقامت کرد و پس از آن به دعوت مردم صور، به آنجا رفت. با حضور وی شهر شیعه نشین صور وضعیت متفاوتی با پیش از آن را تجربه نمود. عبدالحسین که شاهد وضعیت بد اقتصادی شیعیان صور بود کاملا به این موضوع واقف بود که در چنین وضعیتی امکان رشد فرهنگی نیست. از همین روی وی علاوه بر سازماندهی خدمات برای شیعیان، به فکر ساخت محلی برای پرورش فکر و فرهنگ شیعی برای مردمش افتاد. در همین راستا وی ابتدا حسینیه ای تأسیس کرد. و سپس یک مجموعه آموزشی- فرهنگی برای جوانان تأسیس کرد. نادی الامام الصادق، مدرسه جعفریه، مسجد و مدرسه دخترانه الزهرا از جمله این بنا ها بودند.

شرف الدین از کودکی در یک جامعه تک صدا زنگی نکرده بود و همچون دیگر عالمان لبنانی پرورش یافته نجف، چه در لبنان و چه در عراق با افکار اهل سنت هم آشنا بود. وی شاهد برخورد بد بعضی از عالمان شیعه با دیگر مسلمین بود. و خوب از وضعیت اختلافات شیعه و سنی و نتایج منفی آن بر جامعه اسلامی آگاه بود. از همین رو همیشه یکی از دغدغه های ذهنی اش یافتن راهی برای از بین بردن چالش های مذهبی بود. از نگاه شرف الدین «نزاع بین شیعه و سنی در تمام مسائل اختلافی، یک درگیری صغروی است. و کسانیکه دقیق و عمیق می نگرند متوجه هستند که در مسائل اصلی و کبروی اختلافی بین این دو فرقه نیست.»(۳)

عبد الحسین یکی از سردمداران نظریه وحدت اسلامی است. وی اولین کسی بود که در کتابی جداگانه، به صورتی تحقیقی به بررسی این موضوع و لوازم و راهکارهای عملی آن پرداخت و آن را تحت عنوان «الفصول المهمة فی تألیف الامة» منتشر ساخت. انتشار این کتاب تقریبا همزمان با انتشار کتاب تنبیه الامة و تنزیه الملة نایینی بود. نظریات وی در این کتاب و پی گیری آن توسط شیخ محمد تقی قمی، به تآسیس دارالتقریب مذاهب اسلامى در قاهره  انجامید. (حوزه/۱۲۴/جایگاه سید شرف الدین در تقریب مذاهب اسلامى/ غلامرضا جلالى) وی در کتاب خود گفت و گوی بین مذاهب اسلامی را «به ساحَت گفتمان اعتقادى ـ کلامى مى برد و این را مى توان نتیجه بازخوانى پروژه فکرى سید جمال الدین اسدآبادى، در طرح نظریه وحدت دانست که بدون شک اشراف و توجهى نیز به مناظره هاى کلامى مثل شیخ مفید و سید مرتضى در دوران خلافت اسلامى داشته است.»(۴)

او برای اثبات نظریات خویش در دفاع از حریم شیعه کتاب «النص و الاجتهاد» را به رشته تحریر درآورد. در این کتاب وی ۱۰۰ مورد از مسائلی را که صحابه و یا تابعین در مقابل واقعیت غیر قابل انکار تاریخی اظهار نظری مخالف نظر پیامبر کرده اند را بر می شمارد و در انتهای کتاب مسلمانان را به وحدت دعوت می کند.

شرف الدین در عین حال که منادی وحدت بود اما «بحث خلافت و امامت را موضوعى پایان یافته نمى دانست. او بر این نظر بود: این گذشته تاریخى, بخشى از هویت جمعى شیعه است. احساس آن را داشت که تشیع, در یک اعتراض و نقد تاریخى, بروز و ظهور یافت و اگر پشتوانه هاى این نقد, فهم نشود و استمرار نیابد, به بریدگى و گسست هویتى مى انجامد و شیعیان را در نقطه خلأ وجودى قرار مى دهد.»(۵) وی معتقد بود اقامه عزای برای امام حسین باید به صورت علنی برگزار شود. او حتی مخالفتی با تعزیه نداشت: «اگر رویدادهای ملال انگیز اهل بیت به صورت نمایش برگزار شود، اثر خوبی بر دل ما خواهد گذاشت، ولی این برنامه باید از روی اصول صحیح به اجرا درآید».(۶)

شرف الدین جمله معروفی داشت. او معتقد بود: «سیاست، شیعه و سنى را از هم جدا کرده و باید سیاست آنها را با هم جمع کند.»(۷) از همین روی وی با ظرافت خاصی با اهل سنت برخورد می کرد. تسلط شرف الدین بر آراء اهل سنت و قدرت بالای او در دفاع از عقاید شیعه در کنار داشتن درد واقعی دین، باعث شد تا در اواخر سال ۱۳۲۹قمری دیار خویش را رها کند و به مصر رود تا نظریات و افکار خویش را شخصا منتشر کند. توجه شرف الدین به «جامع الازهر» بود و در آنجا با مفتی بزرگ و استاد الازهر شیخ سلیم بشری المالکی آشنا شد. در مصر، شرف الدین ضمن مکاتبه با شیخ سلیم با دیگر عالمان و دانشوران اهل سنت نیز ملاقات و مباحثات علمی ، دینی و فلسفی داشت. بزرگان آنان مانند مانند شیخ محمد نجیب ، شیخ محمد سلموطی، شیخ محمد عبده و شیخ عبدالکریم الکتانی ادریسی ، با نوشتن اجازات و تاءییدات علمی ، مقام علمی و فکری شرف الدین را گرامی داشتند و از او تجلیل کردند. ارتباط فکری سید با شیخ سلیم به صورت نامه نگاری ادامه یافت. نتیجه، ۱۱۲ نامه بود که در مجموعه ای تحت عنوان «المراجعات» منتشر گردید. دکتر علی شریعتی که از روشنفکران دینی منتقد نسبت به وضعیت روحانیت سنتی در ایران محسوب می شد در مقابل مشی شرف الدین در المراجعات به تمجید از وی می پردازد و می گوید:«کتاب المراجعات سید شرف الدین که مناظره علمی وی با شیخ سلیم عالم اهل سنت، نمونه اعلای منطق تشیع علوی در عصر حاضر است»(۸) المراجعات البته تنها کتاب شرف الدین نیست که این روش در آن دنبال شده و وی در دیگر کتب خویش نیز در عین آنکه اهل سنت را به عنوان یک واقعیت خارجی می پذیرد، به بررسی و اثبات نظریاتش می پردازد.

«علم خلاف, یکی از گرایش های علم فقه است که به تخصصی برتر از علم فقه نیاز دارد؛ تسلط بر اصول، مبانی و منابع فقه که از آن به اجتهاد تعبیر می شود، مرتبه والایی است که به انسان توانایی می دهد احکام شرعی فرعی را بر طبق مذهب خاصی از راه ادله تفصیلی بشناسد، ولی رتبه بالاتر را کسی تصدی می کند که علاوه بر کسب این ملکه و تسلط بر مذهب خویش، آرا و ادله مذاهب دیگر را نیز بشناسد و بتواند با موازنه بین آنها رأی برتر و قول صحیح را برگزیند و با ادله ای که خود صحیح و مبرّی از نقص می داند، قول صحیح را اثبات کند.»(۹) توجه شرف الدین به فقه مقارن و علم الخلاف از دیگر خصایص وی در بررسی نظریات دینی است. او همچون بزرگان فقه شیعه مانند شیخ مفید، سید مرتضی و شیخ طوسی در اجتهادات فقهی خود به آراء و منابع اهل سنت توجه داشت و ابایی نداشت که برای استدلال های خود به روایات صحیح مسلم، مستدرک و تلخیص استناد کند.(۱۰)

این روش در حالی بود که هیچ خدشه ای به جایگاه فقهی و اصولی وی وارد نبود. وی در طول حیات خویش به عالمانی چون سید صدر الدین صدر و پسرش سید رضا صدر، سید حیدر صدر و پسرش سید اسماعیل صدر، سید علی صدر و پسرش سید مهدی، سید محمد هادی میلانی و پسرش سید نور الدین، شیخ محمد حسین مظفر، سید محمد صادق بحر العلوم، سید شهاب الدین مرعشی نجفی، سید محمد علی قاضی طباطبایی، شیخ محیی الدین ابن شیخ عبدالله المامقانی، سید عباس میلانی، سیدمصطفی خوانساری، سید احمد شبیری زنجانی و پسرش سید موسی شبیری زنجانی که هم اکنون از مراجع تقلید سرشناس قم است اجازه اجتهاد داد.(۱۱)

v

شرف الدین در شرایطی که مردم لبنان خواستار استقلال کشور و رهایی از زیر سلطه عثمانیها بودند، وارد مبارزات سیاسی شد. او برای شکل دادن به قیام همگانی و هماهنگ کردن حرکتهای ضد فرانسوی در سرتاسر کشور، علما و رهبران جبل عامل را برای تشکیل یک کنگره عمومی در شهر «وادی الحجیر»  در مرز لبنان و سوریه فرا خواند و در ضمن سخنرانی در این کنگره ، علیه فرانسویان فتوای جهاد داد. «موضع گیری های ضد استعماری شرف الدین, بویژه سخنرانی اش در دیدار با رهبران سیاسی و دینی در وادی حجیر در ۱۹۲۰ موجب شده که بسیاری از نویسندگان, وی را تحسین و تکریم کنند. اما در مقابل برخی از نویسندگان که مواضع او را به گونه ای دیگر تحلیل و تفسیر می کنند و از مواضع و اعمال وی انتقاد کرده اند. به هر حال شرف الدین در پی این حرکت های سیاسی بر ضد استعمار فرانسه مجبور به ترک جنوب لبنان شد. نخست به دمشق, سپس به مصر و از آنجا به فلسطین رفت و نهایتاً در ۱۹۲۱ به صور بازگشت.»(۱۲)

سید مرتضی ابطحی: شاگردان آیت‌الله سید علی محقق داماد، پس از دو هفته تعطیلی کلاس برای تبلیغ در روزهای آخر ماه صفر دوباره به کلاس آمدند تا پای درس استاد بنشینند. شاگردان درس خارج که دوره ۱۰ ساله مقدمات و سطح را طی کردند، در کلاس‌های «خارج» روش فهم استدلالی مسائل دینی را فرا می‌گیرند. در این کلاس‌ها، استاد با توجه به آخرین نظریات خود به ارائه استدلال‌های مربوط به هر موضوع می‌پردازد و «روش استدلال» را عملا به شاگردانش آموزش می‌دهد. این روش زمان‌بر، ولی عمیقا تأثیرگذار است؛ به طوری که شاگردان یک استاد خواه ناخواه در مشی فکری و عملکرد خود از استاد متأثر می‌شوند. میانگین یک دوره درس خارج اصول آیت‌الله سید علی محقق داماد در حدود ۸ سال و خارج فقه در حدود ۳۰ سال است.

آیت‌الله محقق‌داماد در روش فقهی اصولی خود بیشتر متأثر از مرحوم پدرشان است. آیت‌الله سید محمد محقق‌داماد، از بزرگترین اساتید حوزه علمیه قم و داماد مرحوم حاج شیخ عبدالکریم حائری یزدی، موسس حوزه علمیه قم بود. آنگونه که آیت‌الله جوادی آملی می‌گوید:«در آغاز ورود به حوزه علمیه قم  به درس‌های خارج فقه اساتید و علما سر زدیم و از میان درس‌های فقه، تنها درس خارج فقه مرحوم استاد آیت‌الله حاج سید محمد محقق داماد را از همه آن دروس قوی‌تر و عمیق‌تر و مطلوب نظر دیدیم؛ زیرا ایشان فراغت خوبی داشتند و برای درس، تتبع کافی و مطالعه لازم را به عمل می‌آوردند. لذا محضر ایشان را حدود ١٢ الی ١٣ سال درک کرده و استفاده کردیم.» محقق پسر، تقریرات پدر را خیلی خوب نوشته است. محقق داماد اگرچه تصمیمی‌برای چاپ این تقریرات ندارد، اما به هر حال بر اساس مراجعه به همین تقریرات است که شاگردان استاد در بعضی موارد شاهد نقدهای ایشان به استنباطات پدرشان هستند. علاوه بر تقریرات آیت‌الله سید علی محقق داماد، سایر شاگردان پدرشان همچون حضرات آیات مومن، جوادی‌آملی، مکارم‌شیرازی و طاهری اصفهانی هم از درس داماد بزرگ تقریراتی نوشته‌اند.

***

آیت‌الله محقق داماد خوش بیان است. او درس خارج خود را از مدرسه خان (آیت‌الله بروجردی) آغاز کرد و پس از مدتی در مدرسه گلپایگانی ادامه داد. البته چند سالی است که به مدرسه دارالشفا منتقل شده است. شاگردان که تعدادشان به‌طور میانگین ۵۰ نفر است؛ بر خلاف رویه معمول حوزه که شاگرد روی زمین می‌نشیند، روی صندلی می‌نشینند و اینگونه است که فضایی متفاوت از فضای درسی معمول حوزه را تجربه می‌کنند.

استاد در روند تدریس خود گاهی مسلمات پذیرفته شده و مشهورات فقهی را به چالش می‌کشد تا از این منظر به شاگردان خود نشان دهد چگونه نباید پیش فرضی در بحث تحقیقی داشت.

آیت‌الله در بررسی‌های فقهی شیوه منحصر به‌فردی دارد. او ابتدا تمام روایات مرتبط با یک بحث را به صورت اجمالی مطرح می‌کند. با این کار شاگردان تصویری کلی از وضعیت صورت مسئله به دست می‌آورند و در بحث سردرگم نمی‌شوند. پس از این مرحله، ایشان به بررسی مفاد تک تک روایات می‌پردازند و به قول معروف آنها را جرح و تعدیل می‌کنند. در نتیجه این فرآیند است که شاگرد می‌تواند با سندشناسی روایی، کتب حدیثی و تفاوت نسخه‌ها که از تخصص‌های محقق داماد به شمار می‌رود، بیشتر آشنا شود. در عین حال آیت‌الله محقق داماد تسلط چشمگیری بر کتب روایی دارد و گاه روایتی را که کسی از پیشینیان بدان اشاره نکرده، شاهدی برای بحث می‌آورد.

متن اصلی مورد بررسی در کلاس فقه، کتاب «عروه‌الوثقی» آیت‌الله سید محمد کاظم طباطبایی یزدی است. حاشیه نوشتن بر عروه یکی از نشانه‌های اجتهاد فرد در سیستم حوزوی شناخته می‌شود. البته آیت‌الله محقق داماد در بخش‌هایی که عروه مسائلی را اشاره نکرده است، براساس تحریرالوسیله امام خمینی درس را ادامه می‌دهند. در حال حاضر بحث حج در کلاس فقه ایشان برمبنای تحریرالوسیله امام خمینی پیش می‌رود.

محقق‌داماد در عین بررسی تفصیلی خود، نظرات صاحب جواهر، مرحوم آقای خویی، امام خمینی و مرحوم فاضل لنکرانی را به اختصار مطرح و بررسی می‌کند. وی در برخورد با روایات سعی می‌کند از تمام ابزارهای ممکن استفاده کند تا روشی متفاوت از روش معمول حوزه را به شاگردانش بیاموزد. استاد در عین آنکه دقت‌های رایج حوزوی را در متن اعمال می‌کند، اما هیچگاه در متن غرق نمی‌شود. محقق سعی در برقراری دیالکتیکی پویا بین متن روایی و متن تاریخی دارد. از همین منظر او گاه بحث‌هایی را به کتب تاریخی ارجاع می‌دهد و در راستای فهم تاریخی، حتی ابایی از رجوع به علم جغرافیا ندارد. در حقیقت محقق داماد به «عرف» توجه ویژه ای دارد و از همین رو است که نگاه روایی او بیش از آنکه نگاهی فلسفی و بریده از زمان و مکان باشد، نگاهی عرفی است. البته نباید تصور کرد که عرف‌گرایی محقق از جنس عرف‌گرایی روشنفکران است. او تلاش می‌کند روایات را در فضای واقعی خویش معنا کند و از این منظر نشان داده است که می‌توان واقعیت امروز را با متون دیروز جمع کرد.

***

طبیعتا چنین نگرشی به روایات به حضور فعال اجتماعی منجر می‌شود. محقق داماد در سال‌های آغازین جمهوری اسلامی‌در صحنه سیاست فعال بود. او در جلسات شورای عالی انقلاب فرهنگی شرکت می‌کرد و عضو شورای تدوین قوانین بود. او از اعضای فعال جامعه مدرسین بود که البته چندسال پیش به دلیل پاره‌ای مسائل از آن کناره‌گیری کرد. شکل‌گیری امتحانات منسجم در حوزه توسط شورای مدیریت و بیمه طلاب از طرح‌های ابتکاری محقق داماد بوده است.

بر خلاف دکترسیدمصطفی محقق داماد که در صحنه سیاسی کشور هنوز هم حضور فعالی دارد، برادر بزرگتر به‌رغم اطلاع از وضعیت سیاسی-اجتماعی کشور به ندرت از سیاست سخن به میان می‌آورد. البته در صحبت‌هایی که با سید حسن خمینی پس از درس دارند، گهگاه حرف و حدیث‌های سیاسی هم رد و بدل می‌شود.

***

سید حسن خمینی نوه امام خمینی حدود ۱۲ سال است که «مستشکل» اصلی درس به شمار می‌رود. سید حسن آقا مباحث اصول را به طور کامل تقریر کرده و این روزها در حال بازنگری این مباحث است.

منش حاکم بر استنباط فقهی ایشان در کلاس اصول نیز قابل مشاهده است. همچون درس فقه آیت‌الله محقق داماد، اصل در درس اصول ایشان آن است که بحث‌ها به صورت کاملا خلاصه مطرح شود. یکی از علل شلوغ نبودن درس آیت‌الله همین روند وی است. کتاب مورد بحث در دروس خارج اصول، «کفایه الاصول» مرحوم آخوند خراسانی است. آخوند که در کنار مرحوم نایینی تئوریسین فقهی سیاسی مشروطه به شمار می‌آید، مسائل علم اصول را به صورت مختصر بیان کرده است. محقق داماد به‌رغم بسیاری از اساتید حوزه که به مختصر بودن کفایه ایراد می‌گیرند، این رویه آخوند را می‌پسندد. اگر چه محقق داماد نظرات مختلف را در مطالعات شخصی خود پیگیری می‌کند، اما در روند تدریس سعی وی بر آن است که برخلاف رویه معمول دروس خارج اصول، مراجعه به آراء دیگران را به خود شاگرد محول کند. در عین حال او بنا به تناسب در بخش‌هایی که مخالفت عمده‌ای با نظر آخوند مطرح شده، نظرات مرحوم نایینی، اصفهانی، آقاضیاء عراقی، سیدمحمدباقر صدر و امام خمینی را بررسی می‌کند.

آیت‌الله در کلاس درس اصول خود به طور متمرکز به مباحث سنتی اصول می‌پردازد و به مباحث نو توجهی نشان نمی‌دهد. ایشان در مواردی، نوآوری‌هایی هم دارند و سعی می‌کنند با ارائه بحث‌های اصولی به صورتی «عقلایی»، مباحث را ملموس‌تر کرده و از افتادن در بحث‌های عقلی یا عرفی صرف بپرهیزند.

***

اگر چه استاد تنها به فقه و اصول شهرت دارد؛ اما تسلطش در علوم دینی منحصر در این‌دو علم نیست. آیت‌الله سید علی محقق داماد استاد تفسیر هم بوده است. همه ساله در شب‌های ماه رمضان هم با دوستانش جلسه بحث تفسیر قرآن دارند.

در عین حال آیت‌الله محقق داماد یک فعال اجتماعی پیشرو در کارهای خیریه هم هست. او صندوق ذخیره علوی را بنیانگذاری کرد و در کنار آن به احداث بیمارستان، مدرسه و مسجد مشغول شد. او حتی شهرک‌هایی را برای اسکان نیازمندان بنا کرد. محقق‌داماد هوش بالایی دارد و بخشی از علوم مهندسی را به‌طور حاشیه‌ای فرا گرفته است. وی طرح اسکان متمرکز طلاب را مطرح و پیگیری کرد که نتیجه آن را امروز با نام شهرک مهدیه می‌شناسند. آنطور که می‌گویند فعالیت‌های اجتماعی محقق داماد بیشتر متأثر از دایی ایشان، مرحوم شیخ مرتضی حائری است. شیخ مرتضی‌حائری علاوه بر وجهه قوی علمی، ثمرات بزرگ اجتماعی داشت.

***

انتشارات صدرا و انتشارات نسل جوان نتیجه همکاری آیت‌الله محقق داماد با آیت‌الله مکارم شیرازی و آیت‌الله شهید مطهری است. محقق داماد که در سال‌های پایانی دهه ششم عمرش قرار دارد،  به‌رغم تسلط  بر آثار حوزوی و آشنایی فوق‌العاده با مباحث روز و ادبیات، تنها چند کتاب به چاپ رسانیده است که ارتباطی با مسائل فقهی ندارد. البته این هم از خصلت‌های رایج درس خواندگان حوزه قم است و محقق داماد راه اساتید خود را می‌پیماید. مرحوم سید محمد محقق داماد و مرحوم شیخ مرتضی حائری نیز همین رویه را پیش گرفته بودند. محقق داماد همچون گذشتگان خود، در عین آنکه در مقایسه با هم‌سلکان خویش کاملا فعال است، اما به شدت از مطرح شدن در فضای عمومی‌جامعه ابا دارد. امام خمینی در سال‌های آغازین انقلاب اسلامی‌از محقق داماد برای حضور در شورای نگهبان و شورای عالی قضایی دعوت به عمل آورد؛ اما وی ترجیح داد در حوزه بماند و به آموزش طلاب بپردازد.

***

آیت‌الله روزهای جمعه در دفتر خود می‌نشیند تا روضه‌ای را که از زمان مرحوم پدرشان آغاز شده، برپا کند. این جلسه، هم‌نشینی‌ای برای بزرگان قم محسوب می‌شود. البته ارتباطات ایشان به جلسات روز جمعه محدود نیست. آیت‌الله محقق داماد و آیت‌الله شبیری زنجانی  و چند تن دیگر از فضلای قم از جمله آیت‌الله استادی و آیت‌الله خرازی هر روز در دفتر آیت‌الله شبیری گردهم می‌آیند و به بحث علمی‌می‌پردازند. قرابت خاندان شبیری و داماد به زمان پدرانشان باز می‌گردد. آنطور که آیت‌الله منتظری در خاطراتش آورده است: «مرحوم امام با آیت‌الله سید احمد زنجانی، پدر آقای حاج آقا موسی شبیری زنجانی و مرحوم آقای داماد یک مباحثه سه نفری داشتند. این مباحثه عصرها در مدرسه فیضیه بود و یکی، دو ساعت هم طول می‌کشید، مباحثه بیشتر بین مرحوم آقای داماد و مرحوم امام خمینی بود. گاهی اوقات صدایشان در همه مدرسه می‌پیچید.» (خاطرات آیت‌الله منتظری، ج ۱، ص ۲۰۰ )

***

محقق داماد نگاه تیز و گیرایی دارد و صدایش رسا و گرم است. در بیشتر موارد رویه‌اش پاسخ دادن به اشکال شاگرد است. او معمولا هیچ سوالی را بی‌پاسخ نمی‌گذارد و در صورت وارد بودن اشکال، ابایی از پذیرش آن ندارد. در عین حال ارتباطی عاطفی و محترمانه با مخاطب برقرار می‌کند. برای کلاسش دفتر حضور و غیابی جز ذهنش ندارد که آن‌هم کاملا دقیق است.

حضور محقق داماد در فضای فکری حوزه نشان از حیات تفکری دارد که سعی در برقراری تعادل بین بنیان‌های سنت و زندگی جدید دارد و شاگردان محقق داماد روز به روز بیشتر با این رویه استادشان آشنا می‌شوند.

——————–

این نوشته در شماره ۸۷۹ اعتماد ملی در روز پنجشنبه, اسفند ۲۲, ۱۳۸۷ منتشر شد.

لینک این نوشته در سایت آیت الله بروجردی

مطالب مرتبط:
اعتماد ملی ص ۱۳
اعتماد ملی ص ۱۷
هشت پلان درباره آیت‌الله سیدعلی محقق داماد
محقق داماد؛ استادی از نسل سوم
تکثر مکاتب‌ اجتهادی تشیع: قم، نجف و سامرا

نوشته شده در  ۸۷/۱۲/۲۳ساعت ۲۱:۴۶

آیت الله سید موسی شبیری زنجانی در حال تدرس خارج فقه-۱۳۸۷

سید مرتضی ابطحی: استادم آیت الله زنجانی، امروز در درس خارج فقه شان سخن از جفایی راندند که  از سوی بعضی به اصطلاح مصححین بر کتب شیخ صدوق روا داشته شده . مسئله از این قرار است که شیخ صدوق براساس نگرش اعتقادی خود در مورد مسئله غلو، نقل روایات غلو آمیز را جایز نمی دانستند. از همین رو، بعضی روایات براساس نقل غیر از شیخ صدوق اضافاتی دارد که در نقل صدوق حذف شده  است*. اما اشتباه مصحّحان این بوده که در این کار شیخ دست برده اند و بخش هایی که شیخ نیاورده است را اضافه کرده اند! البته تصحیح های اینگونه تنها منحصر به یک کتاب صدوق و مثلا در تفسیر امام حسن عسگری(ع) هم که از سوی صدوق نقل شده، یکی از راویان به نام فاطمه است که مصححان فکر کرده اند منظور، فاطمه زهرا(س) است و عبارت علیها سلام را به اشتباه اضافه کرده اند. به تعبیر استاد، اینگونه تصحیحات مانند تصحیح عبارت «شَغَلَتنا» در آیه قرآن است که بعضی گفته اند خدا که نمی گوید: ما غلط کردیم. پس درست این آیه باید این باشد:«شَدُرُسنا»! و در حقیقت مشغول کردن را با غلط کردن اشتباه گرفته اند.

دکتر شریعتی در حج

دیروز سالروز تولد دکتر علی شریعتی بود. بدون شک، شریعتی کسی بود که دوست و دشمن او را باور داشتند! در دیداری که با حجة الاسلام شریعتی (شیخ الشریعة) داشتیم +، نکته ای به نقل از سید حسین خمینی نقل کردند که از خود سید حسین آقا هم شنیده بودم. داستان به زمانی باز می گشت که سید حسین خمینی، تازه طلبه شده بود و به نظر حاجاقا مصطفی، پدرشان، دیگر زمان آن رسیده بود که کتاب های شریعتی را کنار بگذارد و تمام توجهش را به صرف و نحو و دروس معمول طلبگی معطوف سازد. روزی در دیدار با امام، این مسأله بیان می شود اما امام خمینی به سید حسین می گوید: درس را بخوان، ولی این کتاب ها را هم بخوان. چرا که این کتاب ها هست که فکر جوان ها را سیراب می کند و ما نمی توانیم با جوانان رابطه برقرار کنیم.

نکته ی جالبی که در مورد شریعتی کمتر مورد توجه قرار گرفته، حراست وی از میراث فکری اش است. بیشتر خوانندگان آثار شریعتی گمان می کنند شریعتی با نامه اش به محمدرضا حکیمی واقعا قصد تصحیح آثارش را داشته است. البته ظاهر نامه نیز گویای همین مسئله است. اما به گمان من شریعتی با این کار در حقیقت می خواسته میراث فکری اش را از تغییر حفظ کند؛ بهترین تصحیح برای آثار شریعتی در اثر گذشت زمان پدید می آید! و به قول آیت الله بهشتی، حتی یک واو هم نباید از آثار شریعتی کم شود، چرا که شاید بعدا متوجه شویم که حق با او بوده است. کسی که حداقل شناخت را از شریعتی داشته باشد، تصدیق خواهد کرد که او اساسا به ایراداتی که روحانیون بر نظریاتش می گرفتند توجه نداشت؛ اگر چنین بود در عمل شریعتی تغییری پیدا می شد+. دلیل من براین مدعا این است که آثار حکیمی و شریعتی هیچ تناسبی با هم ندارند و این نشان از عدم تناسب فکری بین این دو مرد است. شاید شریعتی می دانسته که اگر راه تصحیح کتب را باز بگذارد، سرانجام آنچه بیان کرده، همان خواهد شد بر سر آثار صدوق آمده! راه حل این مشکل را این دانست که با بی باکی در دل خطر رود و کاری کند که عملا نتیجه ای نداشت جز آنکه پس از سی سال از انقلاب اسلامی و حتی بر سر کار آمدن منتقدان اصلی شریعتی، باز هم آثارش همانگونه که بود ماند.

بهتر است واقعیت سخن را ببینیم، چه شیخ صدوق باشد چه شریعتی!

——–

* این مطلب، عین تقریر درس استاد است:

مثلا مرحوم صدوق قائل به سهو النبی است و در برخی از مطالبی که به عقیده خودش غلو یا مصداق برای غلو است، اشکال شرعی می کند.
در یکی از زیارات حضرت سید الشهدا که کافی و تهذیب نقل کرده و گویا در کامل الزیارات نیز وجود دارد، آنجا این قطعه هست که ارادة الرب فی مقادیر اموره تهبط الیکم و تصدر من بیوتکم، کسانی که به ولایت تکوینی معصوم قائل هستند، به همین روایت استناد می کنند. مرحوم صدوق که به این ولایت تکوینی قائل نیست، این قسمت روایت را نقل نکرده است.

نوشته شده در  ۸۷/۰۹/۰۲ساعت ۲۳:۱۶

پس از اعلام نتیجه انتخابات، در صفحه فرندفید و فیس بوکم نوشتم که بی سابقه ترین انتخابات تاریخ ایران هنوز ادامه دارد. با گذشت ۱۶ روز از پایان انتخابات، هنوز هم پیامدهای آن در کانون تحولات ایران و جهان قرار دارد. تحولات بی سابقه دو هفته گذشته یقیناً نقطه عطفی در تاریخ معاصر ایران است. شهر قم با وجود آنکه از آرامش نسبی برخوردار بوده و به جز چند تجمع محدود معترضان به نتیجه انتخابات که آن هم با واکنش سریع پلیس مواجه شد، اعلام نتیجه انتخابات چندان عکس العمل مثبت یا منفی در میان مردم قم ایجاد نکرد. اما در روزهای اخیر رایزنی های محرمانه گسترده ای در سطح مراجع قم در حال انجام است تا بحران بی سابقه کنونی مدبرانه و منصفانه حل شود. به جز آیت الله نوری همدانی، هیچ یک از مراجع تقلید قم بیانیه تبریکی خطاب به احمدی نژاد صادر نکرده اند و این یک امر بی سابقه است. در بیانیه هایی که مراجع قم تاکنون صادر کرده اند مفاهیم و مضامینی چون آشتی ملی، دعوت به آرامش و قانون و منطق، پرهیز از خشونت و ناملایمتی با معترضین و سپاسگزاری از حضور کم  نظیر مردم در انتخابات دیده می شود.

پس از بازگشت آیت الله سید عبدالکریم موسوی اردبیلی از سفر حج، وی رایزنی ها و فعالیت های گسترده ای در جهت حل بحران آغاز کرده است. مواضع اخیر آیت الله موسوی اردبیلی از آن رو حائز اهمیت است که وی از رهبران انقلاب اسلامی شمرده می شد و عضو منصوب امام در شورای انقلاب اسلامی بود. شورای انقلاب اسلامی متشکل از چهره های برجسته انقلاب بود که از ۲۳ دی ۵۷ تا سال ۵۹ وظیفه مدیریت عالی کشور را بر عهده داشت. میرحسین موسوی و هاشمی رفسنجانی نیز از اعضای این شورا بودند. آیت الله موسوی اردبیلی همچنین از بنیانگذاران حزب جمهوری اسلامی و دومین رییس دستگاه قضایی جمهوری اسلامی بوده که پس از شهادت آیت الله بهشتی تا پایان حیات امام خمینی عهده دار این امر بود.

آیت الله موسوی اردبیلی پس از بازگشت به کشور، علاوه بر دیداری که با برخی اعضای شورای نگهبان داشت و بازتاب گسترده ای در رسانه ها پیدا کرد، با به حضور پذیرفتن رییس دفتر رهبری تذکرات مهمی درباره نحوه حل بحران اخیر به وی بیان کرده و خواهان حل مدبرانه اوضاع بغرنج کنونی شده است. همچنین در رویدادی کم سابقه آیت الله العظمی سید موسی شبیری زنجانی نیز وارد عمل شده و مذاکرات محرمانه و مهمی با آیت الله العظمی لطف الله صافی گلپایگانی داشته است. آیت الله زنجانی از مراجعی است که کمتر در منازعات سیاسی دخالت می کند و جایگاه علمی مهمی در قم دارد. وی نقش مهمی در رفع حصر آیت الله منتظری در سال ۸۱ داشت و روابط خوبی با  سید محمد خاتمی رییس جمهور اسبق ایران دارد.

در تهران نیز عصر یکشنبه هفتم تیر ماه به مناسبت بیست و هشتمین سالگرد شهادت آیت الله دکتر بهشتی و اعضای حزب جمهوری اسلامی، مراسمی از سوی خانواده وی در مسجد قبا برگزار شد که مورد استقبال حامیان میرحسین موسوی قرار گرفت و هزاران نفر با وجود محدودیت های گسترده نظامی و امنیتی در مسجد قبا و خیابان های اطراف حضور داشتند. خانواده بهشتی و از جمله دو پسر وی از نزدیک ترین یاران و مشاوران میرحسین موسوی هستند و میرحسین نیز از نزدیک ترین یاران شهید بهشتی بود. با این حال پلیس و لباس شخصی ها با محاصره مسجد قبا، حسینیه ارشاد و خیابان ها و بزرگراه های اطراف سعی فراوانی در پراکنده کردن مردم داشتند. تلاش پلیس در برخی موارد به ضرب و شتم معترضین و درگیری های پراکنده منجر می شد. در میان هزاران شرکت کننده مراسم امروز می توان به عفت مرعشی و فائزه هاشمی (همسر و دختر هاشمی رفسنجانی)، زهرا اشراقی (نوه دختری امام خمینی)، ندا موسوی بجنوردی و پسر ده ساله اش احمد مصطفوی (همسر و فرزند حاج سید حسن خمینی) اشاره کرد. کروبی هم به میان جمعیت آمد ولی میرحسین به دلیل ترافیک سنگین خیابان های اطراف، توانست از طریق موبایل با مردم حرف بزند. سخنان موسوی پس از سخنان فرزند شهید بهشتی پخش شد.

شاید یکی از مهم ترین دستگیر شدگان امروز، رضا عطاران بازیگر سرشناس سیما و سینما باشد که در نزدیکی مسجد قبا دستگیر و کشان کشان به وسیله چند پلیس ضد شورش و چند لباس شخصی به ماشین یگان ویژه برده شد تا راهی بازداشتگاه شود. عطاران که هنگام بازداشت تی شرت سبز رنگی پوشیده بود، پس از هما روستا و مهتاب نصیرپور سومین بازیگر سرشناسی است که به جرم شرکت در تجمعات حامیان میرحسین بازداشت می شود.

در پی پراکنده شدن جمعیت معترض از اطراف مسجد قبا و حسینیه ارشاد، هزاران نفر از آنان در خیابان های اطراف به راهپیمایی پرداختند. از جمله گروهی از آنان به سمت جنوبی خیابان شریعتی حرکت کرده و تا سهروردی شمالی پیش رفتند. نکته جالبی که در این راهپیمایی می شد دید، حضور یک روحانی میانسال در پیشاپیش جمعیت معترض بود که به خواست مردم، هدایت آنان را به عهده گرفت. حرف شنوی مردم از این روحانی به قدری بود که وقتی جمعیت به خیابان سهروردی شمالی و مقابل مسجد حجت بن الحسن رسیدند، به خواست این روحانی، متفرق شده و راهپیمایی خود را خاتمه دادند. مردم با شعار «حاج آقا دوستت داریم» از این روحانی تشکر کرده و پراکنده شدند. واقعاً بی انصافی و بی تدبیری محض است که این زیبایی ها را ببینیم و نادیده بگیریم. حوادث هفته های اخیر با وجود همه تلخی ها و برادرکشی ها، صحنه های باشکوه و شیرینی دارد که ندیدن آنها نه به صلاح کشور و نه به صلاح نظام است.

همین نوشته در آینده نیوز

برگردان انگلیسی همین نوشته

نوشته شده در روز دوشنبه هشتم تیر ۱۳۸۸ساعت ۰:۴۰

نوشته شده در روز شنبه نوزدهم اردیبهشت ۱۳۸۸ساعت ۰:۳۶

همین نوشته در صفحه حوزه روزنامه اعتماد ملی

همین نوشته در مسیر

همین نوشته در فردا

نوشته شده در روز جمعه یازدهم اردیبهشت ۱۳۸۸ساعت ۱۲:۴